Сайт МКОУ "СОШ им Чубакова А.Р. с. В.Жемтала"Суббота, 03.12.2016, 03:21

Приветствую Вас Гость | RSS
Главная | Каталог файлов | Регистрация | Вход
Меню сайта

Категории раздела
Мои файлы [101]

Наш опрос
Оцените мой сайт
Всего ответов: 50

Статистика

Онлайн всего: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0

Форма входа

Главная » Файлы » Мои файлы

Классный час «Таулу юйюрге таулу адет»
30.11.2010, 21:48
Министерство образования и науки КБР
 
 
 
 
 Классный час «Таулу юйюрге таулу адет»
 
 
 
 
Учитель нач. кл. МОУ СОШ с.В.Жемтала Гороева В.К.
 
 
 
Дерсни темасы:
Таулу юйюрге - талу адет.
Дерсни мураты: Малкъар халкъны айтхылыкъ поэти Зумакъулланы Танзиляны бийик поэзияны юлгюсюнде жазылгъан назмусун тинтиу, анда поэтни халкъына, анны адетлерине болгъан сюймеклигин ачыкълау бла окъуучуланы патриотлукъ сезимлерин къозгъау.
Дерсде хайырланылгъан материал: Зумакъулланы Танзиляны китаплары, Теммоланы мухадинни «Жашауну жашиль китабы» деген китабы.
 
Дерсни баргъаны.
 
Устаз. Бизни халкъыбыз не заманда да намысха, адамлыкъ даражагъа итингенлей жашагъанды. Анны уа миллетибиз бек уллу насыбына санагъанды. Бусагъатда ол насыбыбыз ючюн къаты кюрешмесек, биз келир заманлада эндиге дери къыйынлыкъларыбызны унутурча боллкъбуз. Бек башы уатаулу юйюрледе ол биз ёхтемлене келген таулу адетлени, тёрелени кючлери тас болургъа къоркъуулуду. Алайды да , бюгюн тамата тёлюлени ахшы тёрелерине сакъ болмасакъ, тамбла аланы тансыкъларгъа окъуна тапмазбыз. Алай болмаз ючюн, не заманда да тёлюле кеслерини ызларындан ёсюб келгенлеге айырып эс бургъандыла, аладан кёп да сурагъандыла. Хар тёлю да ксини орнуна тамбла не жаны бла да тынгылы адамла келирлерин, ала жашауну ариу этерлерин сюйгендиле. Алай болур ючюн а атала, анала, жшау сынауларына, билимлерине, адеп- къылыкъларына кёре, жашларын, къызларын тау намысха. Иш халына юйретгендиле. Халкъыбызны адетлерини юсюнден бизни айтхылыкъ назмучубуз Зумакъулланы Танзиля кесини «Таулу адетле» деген назмусунда аламат тап айтады. Устаз назмуну шатыкъ окъуйду.
 
Устаз. Энчи кесини башындан сынагъан ишни юсюнден поэт не сагъынады?
 
Окъуучу. Атасы бла бир къангада олтуруп тургъанлай, кеген къонакъ, ойнагъан кибик этип: «Атанга намыс бере биле болмазса ансы, анны бла бир къангада олтуруп къалай тураса?»- дегенди. Ол сёзле анга «окъча тийдиле».
 
Устаз. Адетлени бузгъанлагъа «ана сютю, тау сууу да харам болгъанын, къаргъыш сёз алмай, ныгъышны ётерге жарамаз эди» деп айтадыла.
Дерсни бегитиу.
Соруула бла ишлеу.
Назмуда таулу адетлени къаллайлары саналадыла?
Сиз а къаллай адетлерибизни билесиз?
Ø Абаданга, ата – анагъа хурмет этмеклик, къарыусузгъа къайгъырмакълыкъ;
Ø Къыйынлыкъгъа тюшгенге болушмакълыкъ, тыш адамгъа кесинден юлюш этип, сыйлы кёрмеклик;
Ø Бизни миллетибизни дагъыда бардыла ахшы адетлери, сёз ючюн;
 
ючеулен болуп жолда баргъан заманда жыл санларына кёре ала былай сюйелирге керекдиле:
 тамата ортада, онг жанында бек гитче, сол жанында уа – ортангы. Нек дегенде, жумушлагъа барлыкъ болса, бек гитчени жибередиле, анны бла тамата тамата жеринде къалады. Бу адет классны аллыда юлгю халда кёргюстюледи.
 
Адетлени ахшысын.
Осалларындан а, О!-
Жашау бизни сакъласын!
Тауда таулу адетле
Ташдан, таудан да къаты.
Намысды бек тамата,
Анны билмеген кырты.
Къыйын бушу кёрсенг да
Тур жюрегингде басып.
Сындырма намысынгы,
Намысды мында насып.
Мында тауладан бийик
Хурмети таматаны,
Жангылса да, онгунг жокъ
Сёзюн жутмайын анны
Намыс, таза хауча,
Бугъалыды хар затдан.
Намыссызлыкъ этгеннге
Къутулуу жокъ азапдан!
Къартха да эт сен хурмет!
Жашха да эт сен хурмет!
Хурмет, намыс жокъ жерде
Жашау да неге керек?!
 
Назму бла ишлеу. Назмуну окъуучулагъа окъутуу. Соруула бла ишлеу.
 
Устаз. Таула адетлени юсюнден назмуда не айтылады?
 
Окъуучу . таулу адетлени «ташдан къаты, тауладан бийик» болгъанларыны юсюнден, адетлени сыйын халкъыбыз бек хурмет этген адамларына – къартларына – къалай къараргъа бла ёнчеленнгенини юсюнден айтылады.
 
Окъуучу. Тышырыугъа сабийле ёлгенден уллу жарсыу къайда барды, ол заманда окъуна, « къартлагъа намыс этип», ала тургъан жерде «чыгъармады кёз жашан», жалан кеси таша къалгъандан сора « къуру бешикни теше, жилягъанды кече» дейди. Таулу тиширыу бек тёзюмлю, бек намыслы болургъа кереклисин, ол бютюнда бек а къартлагъа этилирге борчлу болгъаны айтылады.
Таулу адетле.
Таулу , таулу адетле.
Ташден, таудан да къаты,
Таудан, жырдан да бийик
Намысы мында къартны.
Къарт сёлешсе тынгыла,
Сюйелип, дып демейин.
Кимди алалгъан
Къартха намыс бермейин!
Кимди къартны къатында
Сабийлеге этген хыны,
Кюлген , уллу сёлешген,
Бетин этмеин анны.
Сабийи ёлген къатын
Ачыу басханда башын,
Къарлагъа намыс этип,
Чыгъармады кёз жашын.
Кеси жангыз къалгъанда,
Къуру бешикни теше,
Къызгъан ёшюнюн къысып,
Жилягъанды ол кече.
О, таулу тиширыла
Адепли, бек тёзюмлю!
Сизге айып келтирсем,
Этерме тас кесими .
Ахшы талу адетле,
Ким этер сизни жарты!
Бирлеригиз жумушакъ,
Бирлеригиз- бек къаты.
Бир жол мен атам бла
Олтуруп бир къангада,
Мен къууана тургъанда
Атам этген чамлагъа
Бир киши кирип келди,
Ётдюрдюк анны тёреге,
Барыбыз ёрге туруп,
Ол а къарап сейирге:
Билемисе,деди,- сен
Атанга намыс бере,
Атасы бла олтургъан-
Ол къачан болду тёре?!
Безирепми айтды ол,
Айтдымы кёлю бла?
Ол сёз тюз окъча тийди
Жюрекге ууу бла.
Ол айтхан керти болса
Ашланып жюрек жарам,
Тау суула, анна сютю
Болур эдиле харам.
Туда ахшы адамла
Бермез элле къолларын,
Черекле тыйар элле
Манга берлик сууларын.
Болмаз эдим ол кюнде
Озаргъа да ныгъышны,
Таза таулу тилде
Къаргъышхад тийишли.
 
      Тиширыугъа хурмет этиуден къаллай адетле билесиз? - Тиширыугъа бизни миллетде не заманда да анача, ыннача,эгешча уллу хурмет этилгенди, уллу сый берилгенди. Зумакъулланы Танзиляны назмуларына кёп сеирлик жырла жазылгъанын барыбызда билебиз.Аладан бири «Танг ахшы болсун, адамла!» деген аламат жырына тнгылау.(музыка ойнайды). Дерсни ахырында устазны сёзю. Дунияда аман миллет жокъду, жалан да аман адамла боладыла. Хар миллетни маданиятын, адетин, тёресин да багъалы кёре, кеси миллетибизни иги адетлерин тас этмеё сакъларгъа кюрешейик. Кесибизни адетлерибиз бла бирге башха миллетлени иги тёрелерин жашауубузда хайырлана билсек эди, ол да адамлыкъ даражабызны бютюнда бийикге кётюрюрге себебли этерик эди. Сёз ючюн «Ненча тилни билсенг, анча кере адам боласа» - дегендиле буруннгула.
Юйге иш. Зумакъулланы Танзиляны «Таулу адетле» деген назмусун шатыкъ окъургъа, сорууларына жууапла табаргъа. Билген таулу адетлени жазып , магъаналарын ачыкъларгъа.
Категория: Мои файлы | Добавил: harun
Просмотров: 700 | Загрузок: 0 | Комментарии: 1 | Рейтинг: 1.0/1
Всего комментариев: 0
Имя *:
Email *:
Код *:
Поиск

Друзья сайта
  • Официальный блог
  • Сообщество uCoz
  • FAQ по системе
  • Инструкции для uCoz


  • Copyright MyCorp © 2016
    Создать бесплатный сайт с uCoz